Wat gebeurt er in je kuil na het inkuilen?

Kuilvoer maken is in feite bewaren zonder lucht. Bacteriën doen het werk, maar alleen als jij de omstandigheden goed regelt. Hier lees je wat er in je kuil gebeurt na het inkuilen, waar het misgaat en wat je per fase kunt doen.

Hoe wordt kuilvoer gemaakt?

Kuilvoer is ruwvoer dat zuurstofarm is opgeslagen, zodat fermentatie het voer bewaart. Het proces loopt in vier fases:

1. Zuurstoffase. Direct na het afdekken ademt het gewas nog. Samen met micro-organismen verbruikt het de laatste zuurstof in de kuil. Dat duurt enkele uren tot dagen, afhankelijk van hoe goed je hebt verdicht en afgedekt. Zolang er zuurstof is, kunnen ongewenste micro-organismen groeien.
2. Verzuring. Pas als de zuurstof op is, gaan melkzuurbacteriën aan de slag. Ze zetten suikers om in melkzuur en andere zuren, zoals azijnzuur. Daardoor daalt de pH.
3. Stabiele fase. Is de pH ver genoeg gedaald, dan worden ongewenste bacteriën, gisten en schimmels geremd. Er vormt zich onder andere meer azijnzuur, en dat maakt de kuil stabieler. Zolang er geen lucht of water bij komt, blijft het voer zo goed.
4. Uitkuilen. Bij het openen komt er weer zuurstof bij het voer, via het snijvlak. Dan kunnen gisten weer actief worden.

Hoe sneller de kuil zuurstofvrij is, hoe meer voederwaarde je behoudt. De eerste 24 tot 48 uur na het inkuilen zijn daarom het belangrijkst.

Wat doet zuurstof in de kuil?

Zuurstof is de aan-knop voor broei. Zodra er zuurstof bij het voer komt, worden gisten actief. Die breken suikers en melkzuur af en maken daar warmte van. Doordat melkzuur verdwijnt, stijgt de pH. Dan krijgen ook schimmels een kans, die mycotoxinen kunnen vormen.

Zuurstof komt op drie momenten binnen:

• Bij het inkuilen: door onvoldoende verdichting.
• Tijdens de opslag: door beschadigde folie, slecht afgesloten randen of een afdekking die niet goed aansluit.
• Bij het uitkuilen: via het snijvlak, zeker als je voer los trekt of de voersnelheid laag is.

Meer over de gevolgen lees je bij broei in de kuil voorkomen.

Waarom moet de kuil snel dicht?

Hoe langer de kuil open ligt, hoe langer de zuurstoffase duurt en hoe later de verzuring start. Per uur dat de graskuil langer open ligt, stijgt het verlies aan droge stof met ongeveer 1,5%. Dek dus af zodra de kuil klaar is, niet de volgende dag. Hoe je dat doet, lees je in de gids sleufsilo afdekken.

Welk droge stofgehalte is goed voor de conservering?

• Gras: streef naar 35-45% droge stof.
• Snijmais: mik op 34-38% droge stof.

Een droge stof tussen 30 en 50% wordt vaak gezien als het best te conserveren. Rond 40% is een veelgenoemd compromis. Een hoger percentage kan alleen als je het product fijner hakselt, zodat het genoeg te verdichten is. Houd er ook rekening mee dat een langere veldperiode voederwaarde kost.

Wat gaat er mis bij te nat inkuilen?

Is gras te nat (onder 30-35% droge stof), dan daalt de pH te traag. Water heeft een pH van 7 en remt de verzuring. Daardoor kan boterzuur ontstaan. Lees meer over boterzuur in kuilvoer.

Wat gaat er mis bij te droog inkuilen?

Richting of boven 50% droge stof is het product vaak stengelig. Het laat zich lastig genoeg verdichten, er blijft meer zuurstof in en de verzuring gaat trager. De kuil wordt gevoeliger voor broei.

Hoe lang moet kuilvoer fermenteren?

Laat de kuil minimaal 6 weken dicht voordat je gaat voeren. Open je eerder, dan is de pH nog niet ver genoeg gedaald en is het voer niet stabiel. Met de zuurstof die er dan bij komt, kunnen gisten en schimmels snel groeien. Hoe de verzuring werkt, lees je bij de beste verzuring van je ruwvoer.

Welke pH hoort bij een goed geconserveerde kuil?

De pH is een signaal, niet het enige oordeel. Hij hangt samen met de droge stof en het soort kuil.

• Graskuil: een pH tot 5,2 wordt genoemd als goed geconserveerd, afhankelijk van de droge stof. Hoe droger de kuil, hoe hoger de pH mag zijn. Een te hoge pH kan zowel bij een te droge als bij een te natte kuil voorkomen. Kijk dan ook naar broeigevoeligheid en zuren in je kuilanalyse.
• Maiskuil: een pH van 3,8 tot 4,2 wijst meestal op een goede conservering. Een hogere pH kan betekenen dat er te lang zuurstof aanwezig was of dat er minder melkzuur is gevormd.

Hoe voorkom je broei bij het inkuilen?

1. Plan op voersnelheid. Maak de kuil niet te breed of te hoog voor wat je voert, zeker bij warm weer. Mik op minimaal 2 meter per week. Gaan de koeien naar buiten, dan daalt je voersnelheid.
2. Werk met het juiste droge stofgehalte.
3. Zet genoeg gewicht op de kuil. Vuistregel: de helft van de aanvoer per uur als gewicht. Komt er 40 ton per uur binnen, dan rijd je met 20 ton aan. Meer staat bij de beste verdichting.
4. Verdicht overal even goed. Zwakke plekken zoals de randen worden later broeiplekken.
5. Rij niet in sporen. Vaak wordt er net naast de rand extra gereden. Dan is het oppervlak niet egaal en ontstaan er luchtzakken.
6. Dek direct af, met onderfolie over de hele kuil, zorgvuldige naden en randen en wandfolie.
7. Werk schoon, zodat je geen extra bacteriën en schimmels mee inkuilt.
8. Houd regenwater buiten. Gebruik wandfolie en zorg voor goede drainage in en rond de sleufsilo. Lees meer bij regenwater in de kuil.
9. Controleer de afdekking en herstel schade direct.

Hoe voorkom je broei bij het uitkuilen?

1. Houd het snijvlak strak en glad, dan dringt zuurstof minder diep door.
2. Trek zo weinig mogelijk los. Met frezen of een blokkensnijder blijft de kuil vaster.
3. Houd druk op het snijvlak, over de hele breedte, zonder gaten.
4. Voer snel genoeg door: minimaal 1,5 meter per week, liever meer dan 2 meter.
5. Voer geen warm of beschimmeld voer. Haal het weg en voer het af.
6. Laat geen los kuilvoer voor het snijvlak liggen, dat wordt een broeihaard.
7. Werk schoon en houd regenwater buiten.
8. Let extra op bij warm weer, want warmte versnelt de groei van gisten en schimmels.

Een afdeksysteem helpt bij een deel van deze punten, maar geen enkel systeem is een wondermiddel. Elke stap moet kloppen.

Wat kost een slechte conservering?

Een rekenvoorbeeld. Een bedrijf heeft 1.000 ton kuilvoer met 40% droge stof. Dat is 400.000 kg droge stof. Gaat daarvan 10% verloren, dan is dat 40.000 kg droge stof. Bij € 0,25 per kg droge stof kost dat € 10.000. Bij broei kan het verlies in de aangetaste delen nog veel hoger oplopen. Dit is indicatief: er zijn geen rechten aan te ontlenen. Reken je eigen situatie door met de rekenhulp voersnelheid.

Dit artikel hoort bij de gids ruwvoer conserveren.